مقصود ، از لغات و اصطلاحات فارسى و عربى به يكسان بهره مىگيرد ، واژه‌هايى مانند : بخشش‌گر / قاسم ، باشاننده / موجد ، چه چيزى / ماهيّت ، متغيّر / حال گردنده ، نگرنده / باصره ، و . . . ، كه به گونه‌اى همسان در متن كتاب به كار رفته‌اند ، و اين خود نمايندهء نوعى دورهء گذار در نثر فارسى است . ديباچهء زاد المسافر نيز از قديم‌ترين ديباچه‌هاى مسجّع در زبان فارسى است كه به تقليد و تحت تأثير ديباچه‌هاى عربى در زبان فارسى پديد آمده‌اند . « 1 » امّا واژگان فارسى زاد المسافر - به طور خاصّ - شايان توجّه بسيار است : نخست آنكه به علّت دارا بودن واژگان كهن و نادر در شمار متون مهمّ زبان فارسى است ، و ديگر از آنجا كه برابر نهاده‌هاى فارسى زيبايى براى اصطلاحات فلسفى عربى در آن آمده است . « 2 » اهمّيّت اين موضوع آنگاه آشكار مىشود كه بدانيم برخى واژگان زاد المسافر در هيچ يك از فرهنگ نامه‌هاى موجود يافت نمىشود . افزون بر واژگان فارسى ، لغات و اصطلاحات عربى زاد المسافر نيز به سبب مباحث فلسفى مطرح شده در آن و شناخت سبك و ميزان كاربرد لغات عربى ، در خور دقّت است . اساس فهرست لغات و اصطلاحات ، پايان‌نامه‌اى دانشگاهى است كه نگارنده به سال 43 - 1342 ش فراهم آورده ، و به دانشكدهء ادبيات دانشگاه تهران تقديم داشته است . « 3 » ساليانى بعد ، به سال 73 - 1372 ش ، آن رساله مورد بازنگرى كلّى قرار گرفت ،

--> ( 1 ) . ر . ك : فنّ نثر در ادب فارسى ، ص 182 . تاريخ تطوّر سجع در نثر فارسى از قرن پنجم آغاز مىشود كه به تقليد از ديباچه و خطب عرب است و بر اين اساس قديم‌ترين سجع‌ها در ادب فارسى نيز از ديباچه‌ها آغاز مىشود . ( 2 ) . از اين جهت بايد ابن سينا را پيشگام ناصر خسرو به شمار آورد . مرحوم استاد دكتر محمّد معين نمونه‌هايى از اصطلاحات علمى و فلسفى پارسى را كه ابن سينا و ناصر خسرو - هر دو - به كار برده‌اند ، به دست داده است . ر . ك : مقدّمهء لغت‌نامهء دهخدا ، « لغات فارسى ابن سينا و تأثير آنها در ادبيات » ، دكتر محمّد معين ، صص 74 - 75 . ( 3 ) . دانشگاه تهران - دانشكدهء ادبيات - پايان‌نامه ، استخراج لغات و جملات عربى و آيات قرآن كريم از كتاب زاد المسافرين ، ترجمه و تفسير آن ، سيّد اسماعيل عمادى حائرى ، به راهنمايى استاد عبد الحميد بديع الزّمانى ، سال تحصيلى 43 - 1342 .